توشمالهای بختیاری و کمانچه پشتباز
نوازندگان
بختیاری غالبا به توشمال معروف هستند و تمام کمانچههای مشاهده شده در بین
آنها کاسه پشت باز دارند. در واقع الگوی کاسه بسیاری از نمونههای بررسی
شده این افراد نسبتا ثابت و شبیه به تنور است. 
به گزارش خبرگزاری دانشجويان ايران (ايسنا) ـ منطقه خوزستان ـ به نقل از پایگاه اطلاعرسانی موسیقی ایران محمدرضا درویشی در کتاب دایرهالمعارف سازهای ایران درباره کمانچه چهارمحال و بختیاری و شهرکرد مینویسد: ساکنان سرزمین بختیاری از اصیلترین و قدیمیترین اقوام ایرانی و از بزرگترین ایلهای ایران هستند و مهمترین جامعه عشایری ایران را تشکیل میدهند.
در فرهنگ بختیاری شاهد انواع موسیقی، آیینها و آداب و رسومی هستیم که هر کدام در نوع خود بسیار با اهمیت هستند. نوازندگان بختیاری غالبا به توشمال معروف هستند. در بعضی از مناطق بختیاری به جای توشمال از عنوانهای خطیر، مهتر، میرشکال، مطرب و لوطی استفاده میشود.
کمانچه چهارمحال و بختیاری از خانواده سازهای زهی آرشهای (کمانی) است. در قلمرو سرزمین بختیاری این ساز فقط در استان چهارمحال و بختیاری و بیشتر در شهرکرد و بخشها و روستاهای اطراف آن رایج است.
حضور کمانچه در چهارمحال و بختیاری و به ویژه در شهرکرد و نواحی اطراف آن از یک سو باعث شده است که موسیقی بختیاری در دست نوازندگان کمانچه به بیان ویژهای دست یابد و موجب پیدایش لطایف و ظرایف ویژهای در اجرای بسیاری از آهنگها و ترانههای بختیاری شود و از سوی دیگر روح حماسی و بسیاری از حالتهای مقام ها و آهنگها (از جمله چوببازی و دستمالبازی) را هنگام اجرا با کمانچه از میان ببرد.
به هر حال امروزه کمانچه تنها ساز زهی در چهارمحال و بختیاری و مناسبترین ساز در همراهی برخی آوازها و ترانههای این منطقه است. بر اساس پژوهشهای انجام شده چنین به نظر میرسد که این ساز از منطقه لرستان به چهارمحال و بختیاری مهاجرت کرده است. زمان این مهاجرت به درستی معلوم نیست اما میدانیم که در یک صد سال گذشته کمانچه در شهرکرد و نواحی اطراف آن رایج بوده است. بیشتر کمانچههای این منطقه کاسه طنینی پشت باز دارند و این نکته نیز میتواند دلیل دیگری بر مهاجرت این ساز از لرستان باشد.
تمام کمانچههای مشاهده شده در این منطقه کاسه پشتباز دارند. الگوی کاسه بسیاری از نمونههای بررسی شده نسبتا ثابت و شبیه تنور است.
با متداول شدن کمانچه در چهارمحال و بختیاری بسیاری از نغمههای موسیقی بختیاری که قابل اجرا با کمانچه بودند، نواخته شدند. به طور کلی قطعههای ریتمیک و با متر معین، ترانهها و موسیقی رقصهای بختیاری به ویژه رقص سه پا و دستمالبازی برای اجرا با کمانچه مناسب هستند. آهنگ چوببازی به ندرت و در شرایط خاص ممکن است با کمانچه نواخته شود.
بسیاری از ترانهها و نغمههای رایج در منطقه از جمله «داینی»، «دی بلال»، «ورشو گلالی»، «سبز نمکدان»، «آخی نگارم» و «هر دو خیالی (وای دل)» با کمانچه اجرا میشوند.
کمانچه سازی مجلسی بوده و برخلاف سرنا و کرنا معمولا در فضای بسته از آن استفاده میشده است. مجالسی که در آنها کمانچه نواخته میشده مجلس عروسی و محافل و مهمانیها بوده است. در این قبیل مجالس افراد حاضر به نوبت با کمانچه آواز میخواندند. ساز همراهی کننده کمانچه نیز در حال حاضر تنبک است.
